Lead

Progi partycypacji pracowniczej rozpinają się w Unii od dwudziestu pięciu pracowników w Szwecji do braku jakiegokolwiek wymogu w Bułgarii. Art. 12 przypisuje spółce EU Inc. reguły państwa, w którym ma siedzibę rejestrową. Rejestrację projekt obiecuje w 48 godzin.

TL;DR

• Art. 12 stosuje do EU Inc. przepisy o partycypacji obowiązujące w państwie siedziby rejestrowej.
• Projekt nie przenosi z prawa spółki europejskiej ani procedury negocjacyjnej, ani zasady ochrony stanu sprzed przekształcenia.
• Zestawienie łącznika rejestracyjnego z rejestracją w 48 godzin i brakiem wymogu elementu transgranicznego tworzy, zdaniem krytyków, gotowy mechanizm obejścia.
• Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął opinię stosunkiem głosów 197 do zera przy siedmiu wstrzymujących się i wprost mówi o forum shoppingu.
• Skutek przepisu zależy wyłącznie od państwa siedziby statutowej; ryzyko powstaje tam, gdzie miejsce rejestracji rozchodzi się z miejscem zatrudnienia.

Treść przepisu

Art. 12 zajmuje kilka zdań i to jest jego pierwszy problem.

Spółka EU Inc. założona od zera, a także powstała z krajowego przekształcenia, połączenia albo podziału, podlega przepisom o partycypacji pracowniczej obowiązującym w państwie członkowskim jej siedziby rejestrowej. Gdy EU Inc. powstaje z operacji transgranicznej albo taką operację przeprowadza, reguły partycypacji wyznaczają art. 86l, 133 i 160l dyrektywy (UE) 2017/1132.

Tyle. Cała materia partycypacji mieści się w jednym odesłaniu i jednym wyjątku.

Czego projekt nie przejął ze spółki europejskiej

Porównanie z Societas Europaea wypada tu na niekorzyść projektu, a to porównanie narzuca się samo, bo SE była poprzednim podejściem do tego samego problemu.

Dyrektywa 2001/86/WE zbudowała wokół SE dwa zabezpieczenia. Pierwsze: obowiązek utworzenia specjalnego zespołu negocjacyjnego i przeprowadzenia negocjacji z przedstawicielami pracowników. Drugie: zasady standardowe, które wchodzą w miejsce nieudanych negocjacji, oraz reguła chroniąca poziom partycypacji sprzed przekształcenia.

Art. 12 projektu nie zawiera odpowiednika żadnego z nich. Odsyła do prawa państwa siedziby statutowej i na tym poprzestaje. Zestawienie obu reżimów stanowi analizę własną serwisu: żadna ze znanych publikacji nie formułuje tego kontrastu wprost.

Skala rozpiętości

Ostatnia pozycja oznacza brak wymogu partycypacji, nie próg zerowy. Zestawienie pochodzi z analizy Corporate Europe Observatory z 9 czerwca 2026 r. i obejmuje wybrane państwa; w części porządków krajowych udział pracowników w organach spółek prywatnych nie funkcjonuje w ogóle.

Przy jednolitym łączniku siedziby rejestrowej różnica między Szwecją a Bułgarią zamienia się w parametr do wyboru.

Zarzut związków zawodowych

Europejska Konfederacja Związków Zawodowych obawia się powrotu, choćby pośredniego, do zasady państwa pochodzenia dla standardów pracy, z jawnym odwołaniem do sporu o dyrektywę usługową sprzed dwóch dekad. Stawia trzy postulaty: przekształcenie w EU Inc. nie może obniżyć ani zlikwidować istniejącej reprezentacji w organach; spółka powinna mieć lokalnego przedstawiciela albo zakład w państwie zatrudnienia; prawa pracownicze powinna wyznaczać klauzula wiążąca je z miejscem pracy, nie z miejscem rejestracji.

industriAll Europe ujmuje zarzut w trzech zdaniach: brak wiążących zabezpieczeń dla rokowań zbiorowych, praw związkowych oraz informacji i konsultacji; ryzyko powiązania praw partycypacyjnych z państwem rejestracji, co otwiera drogę do omijania silniejszych systemów współdecydowania; wybór miejsca rejestracji bez harmonizacji prawa pracy oznacza możliwość wyboru reguł najsłabszych.

Europejski Instytut Związkowy dokłada dane z doświadczenia SE: ponad 3 220 spółek szufladkowych SE w Europie, a w szczycie aktywności dziewięćdziesiąt procent nowo rejestrowanych SE stanowiły spółki szufladkowe. W Niemczech pięć z sześciu dużych SE nie ma obowiązkowego parytetowego współdecydowania, a udział rad parytetowych spadł z sześćdziesięciu ośmiu procent w 2019 r. do sześćdziesięciu jeden procent w 2022 r.

Stanowisko instytucji i państw

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stwierdza formalnie, że projekt nie narusza praw pracowniczych, a zaraz potem, że brakuje mu jakiejkolwiek formy ochrony praw partycypacyjnych i że umożliwia forum shopping w celu uniknięcia obowiązków partycypacyjnych w państwach takich jak Niemcy, Austria i Szwecja. Wynik głosowania (197 za, zero przeciw, siedem wstrzymujących się) pokazuje, że to nie jest stanowisko mniejszości.

Osiem państw kwestionuje łącznik siedziby rejestrowej. Najdalej idzie Szwecja: proponuje zastąpić go łącznikiem miejsca zatrudnienia, dopisać klauzulę wyłączającą wpływ rozporządzenia na prawo pracy i zabezpieczenie społeczne oraz objąć EU Inc. dyrektywą o europejskich radach zakładowych. Szwecja chce też ograniczyć całą formę do innowacyjnych startupów i scaleupów, bo zawężenie zakresu zmniejszyłoby ryzyko obejścia. Malta postuluje klauzulę, zgodnie z którą rozporządzenie nie narusza krajowego prawa pracy, ochrony zatrudnienia, regulacji wynagrodzeń ani rokowań zbiorowych. Niderlandy chcą rozszerzyć definicję partycypacji o inne uprawnienia przyznane organom przedstawicielskim pracowników przez krajowe prawo spółek.

Po drugiej stronie Finlandia i Estonia zachowują ostrożność wobec wciągania prawa pracy do rozporządzenia.

Odpowiedź Komisji i praktyków

Komisja odpowiada, że EU Inc. nie może służyć obchodzeniu praw, w tym praw pracowników do uczestnictwa w organach spółek, a przepisy dotyczące zatrudnienia i kwestii socjalnych będą stosowane do EU Inc. tak samo jak do każdej innej działalności gospodarczej.

Kancelarie potwierdzają tę linię neutralnie. Eubelius: projekt wyraźnie zachowuje krajowe prawo pracy i zabezpieczenia społecznego, a reguły te stosują się do EU Inc. w pełni. Clifford Chance dodaje przykład: reprezentacja pracowników w organie może być obowiązkowa, jeżeli EU Inc. zarejestrowano w Niemczech albo Szwecji.

Kontrargument związkowy jest prosty i trudny do obalenia: zachowanie prawa krajowego państwa rejestracji nie chroni, jeżeli to właśnie państwo rejestracji można wybrać w dwie doby.

Znaczenie praktyczne

Skutek art. 12 zależy wyłącznie od państwa siedziby statutowej. Spółka zarejestrowana tam, gdzie prawo krajowe nie zna obowiązkowego udziału pracowników w organach spółek prywatnych, nie napotyka tego obowiązku również jako EU Inc. Spółka zarejestrowana w Niemczech albo w Szwecji napotyka go w kształcie przewidzianym prawem miejscowym.

Ryzyko powstaje przy rozejściu się miejsca rejestracji i miejsca pracy. Spółka zarejestrowana w państwie o niskich wymogach, a zatrudniająca tam, gdzie wymogi są wysokie, wchodzi w spór, którego rozporządzenie nie rozstrzyga: tamtejsze związki zawodowe i sądy mogą potraktować konstrukcję jako obejście. Prawo pracy miejsca wykonywania pracy, dyrektywa o delegowaniu pracowników oraz przepisy o zabezpieczeniu społecznym pozostają przy tym w mocy niezależnie od formy spółki.

Postulat szwedzki, gdyby przeszedł, odwraca całą kalkulację. Łącznik miejsca zatrudnienia znosi znaczenie wyboru państwa rejestracji. Strategia oparta na obecnym brzmieniu art. 12 opiera się więc na przepisie, którego zmiany domaga się osiem państw członkowskich, a którego otoczenie normatywne sprawozdawca Parlamentu proponuje przebudować.

Bieżący etap prac nad art. 12 prowadzi strona Przebieg prac. Mechanizm odesłania do prawa krajowego, który art. 12 stosuje do partycypacji, a art. 4 do całej reszty, omawia analiza art. 4.