Lead
Rozdział VIII projektu wprowadza jednolity plan opcji pracowniczych i przesuwa moment powstania przychodu na dzień zbycia udziałów. Konstrukcja odpowiada na zjawisko opodatkowania niezrealizowanego przysporzenia, które w większości państw Unii ogranicza użyteczność programów motywacyjnych w spółkach nienotowanych.
TL;DR
- Instrument nazywa się EU-ESO, a nie EU-ESOP. Reguluje go rozdział VIII, art. 78 i 79.
- Spółka emituje warranty nieodpłatnie i niezbywalnie, z karencją co najmniej dwudziestu czterech miesięcy przed wykonaniem.
- Z planu wyłączono osoby posiadające bezpośrednio lub pośrednio ponad dwadzieścia pięć procent praw głosu albo praw do przychodów, a także osoby, które posiadały takie udziały w ciągu poprzedzających dwudziestu czterech miesięcy.
- Przychód powstaje dopiero przy zbyciu udziałów. Stawka i kwalifikacja przychodu zostają krajowe, a art. 79 ust. 4 ustanawia standard minimalny.
- Dwie luki: przepis nie wskazuje państwa uprawnionego do opodatkowania, a jego podstawa prawna budzi spór, który może go z projektu usunąć.
Problem regulacyjny
W większości państw Unii obowiązek podatkowy z tytułu opcji pracowniczych powstaje wcześniej niż przysporzenie pieniężne: przy przyznaniu opcji, przy nabyciu uprawnień albo przy wykonaniu prawa. Uprawniony obejmuje wówczas udziały o określonej wartości rynkowej i od tej wartości rozlicza podatek, mimo że nie zbył udziałów i nie uzyskał środków.
Skala obciążenia bywa znaczna. Przy wykonaniu opcji uprawniającej do objęcia udziałów o wartości rynkowej 400 000 zł za cenę 40 000 zł, przy zakwalifikowaniu różnicy jako przychodu ze stosunku pracy i stawce 32 procent, zobowiązanie sięga około 115 000 zł. W spółce nienotowanej zbycie udziałów pozostaje w tym momencie niemożliwe albo istotnie utrudnione.
Konsekwencja ekonomiczna jest przewidywalna: uprawnieni powstrzymują się od wykonania opcji, a program motywacyjny traci funkcję, dla której powstał.
Ocena skutków Komisji uzupełnia ten obraz o dwa elementy. Państwa członkowskie wiążą powstanie przychodu z różnymi zdarzeniami: przyznaniem, nabyciem uprawnień, wykonaniem albo zbyciem udziałów. Niektóre opodatkowują dochód dwukrotnie, przy wykonaniu oraz przy zbyciu. Rozbieżna pozostaje również kwalifikacja przychodu: tam, gdzie obowiązek podatkowy powstaje przed zbyciem, dochód traktuje się zwykle jako przychód ze stosunku pracy.
Jak zbudowano EU-ESO
Uruchomienie planu. Art. 78 ust. 1 pozwala spółce ustanowić plan, w ramach którego emituje warranty uprawnionym osobom.
Krąg uprawnionych. Art. 78 ust. 2 ogranicza go do członków zarządu oraz pracowników spółki i jej jednostek zależnych. Wyłącza natomiast osoby, które bezpośrednio lub pośrednio posiadają udziały odpowiadające ponad dwudziestu pięciu procentom praw głosu lub praw do przychodów spółki, a także osoby, które posiadały takie udziały w ciągu dwudziestu czterech miesięcy poprzedzających przyznanie warrantów. Ten drugi warunek bywa pomijany w omówieniach, a zamyka drogę do obejścia progu przez zbycie udziałów tuż przed przyznaniem opcji.
Uchwała walnego zgromadzenia. Art. 78 ust. 3 wymaga, by o ustanowieniu planu zdecydowało walne zgromadzenie, określając co najmniej grupę uprawnionych, maksymalną liczbę warrantów i udziałów oraz okres karencji.
Karencja. Art. 78 ust. 3 lit. c wymaga okresu, przed upływem którego nie można skorzystać z warrantu: co najmniej dwadzieścia cztery miesiące od przyznania.
Charakter warrantów. Art. 78 ust. 4 przesądza, że warranty nie podlegają przeniesieniu i są wydawane nieodpłatnie. Art. 78 ust. 5 wymaga, by wkład za nowe udziały obejmowane w wykonaniu warrantu uiścić w gotówce i w całości w momencie emisji.
Ochrona puli. Art. 78 ust. 7 wyłącza prawo poboru dotychczasowych udziałowców zarówno wobec samych warrantów, jak i wobec nowych udziałów emitowanych na ich pokrycie. Pula pracownicza nie rozmywa się więc przy kolejnych rundach.
| Parametr | Wartość w projekcie | Postulat Accountancy Europe |
|---|---|---|
| Próg wyłączenia ze względu na prawa głosu | 25% | 33% |
| Minimalna karencja przed wykonaniem | 24 miesiące | 12 miesięcy |
| Odpłatność przy przyznaniu | brak | bez uwag |
| Zbywalność warrantu | wyłączona | bez uwag |
Accountancy Europe uznaje oba parametry projektu za nadmiernie restrykcyjne. Przy progu dwudziestu pięciu procent wielu założycieli wczesnej fazy wypadnie z planu, choć to właśnie oni ponoszą największe ryzyko.
Moment opodatkowania
Art. 79 ust. 2 przesądza rzecz, którą warto zapamiętać dokładnie: przychód z warrantu uznaje się za niepowstały przy przyznaniu, przy nabyciu uprawnień ani przy wykonaniu prawa do objęcia udziałów. Powstaje dopiero przy zbyciu udziałów objętych w wykonaniu warrantu.
Art. 79 ust. 3 określa podstawę: różnica między wartością rynkową udziałów w dniu zbycia a ceną ich nabycia. Opodatkowanie tej różnicy następuje zgodnie z prawem krajowym.
Art. 79 ust. 4 dodaje standard minimalny: państwa zapewniają, że warranty z EU-ESO i objęte za nie udziały nie będą traktowane podatkowo mniej korzystnie niż inne opcje pracownicze albo podobne instrumenty w prawie krajowym.
- Przyznanie warrantubrak przychodu
- Nabycie uprawnieńbrak przychodu
- Wykonanie i objęcie udziałówbrak przychodu
- Zbycie udziałówprzychód powstaje, opodatkowanie według prawa krajowego
Dwa wnioski. Po pierwsze, harmonizacja dotyczy momentu, a nie stawki ani kwalifikacji przychodu. Twierdzenie, że Komisja jedynie zachęca państwa do traktowania tego dochodu jako zysku kapitałowego, jest nieścisłe: art. 79 ust. 2 przesądza moment, a ust. 3 i 4 pozostawiają państwom resztę. Po drugie, art. 79 nie wypiera korzystniejszego prawa krajowego, bo działa jako standard minimalny.
Dwie luki
Przepis nie mówi, gdzie zapłacić. Pracownik mógł w międzyczasie zmienić państwo rezydencji, spółka mogła przenieść siedzibę. Art. 79 nie zawiera reguły kolizyjnej przypisującej prawo do opodatkowania jednemu państwu. Accountancy Europe nazywa to ryzykiem podwójnego opodatkowania i postuluje, by Komisja do lipca 2027 r. wydała zalecenie rozstrzygające ten punkt.
Przepis może nie przetrwać. Art. 114 ust. 2 TFUE wyłącza przepisy podatkowe z podstawy, na której oparto projekt. Pięć państw kwestionuje podstawę prawną właśnie w zakresie podatków, a Francja zaproponowała klauzulę wyłączającą podatki z rozporządzenia z wyjątkiem art. 79, czyli przyznała problem. Oba wątki rozwijają analizy art. 79 oraz podstawy prawnej.
Relacja do krajowych programów motywacyjnych
Część państw członkowskich zna własne mechanizmy odraczające opodatkowanie opcji pracowniczych. Odroczenie krajowe bywa jednak warunkowe: przepisy wiążą je z formą prawną spółki, z podstawą utworzenia programu albo z relacją między spółką zatrudniającą a spółką, której udziały są obejmowane.
EU-ESO ma działać bez takich warunków, w każdej spółce EU Inc., niezależnie od państwa siedziby statutowej, przy jednoczesnym zachowaniu standardu minimalnego z art. 79 ust. 4. Współistnienia obu reżimów nie opisała dotąd żadna publikacja, ani unijna, ani krajowa.
Zestawienia dla konkretnych porządków krajowych gromadzi kategoria prawo krajowe. Prawa polskiego dotyczy analiza art. 24 ust. 11 ustawy o PIT.
Wnioski praktyczne
Program motywacyjny oparty wyłącznie na art. 79 projektu obciąża spółkę ryzykiem regulacyjnym, którego nie sposób dziś wycenić: przepis nie obowiązuje, a jego podstawę traktatową kwestionuje pięć państw członkowskich. Podstawą konstrukcji pozostaje zatem przepis obowiązujący w państwie właściwym dla uprawnionych.
Odrębną kwestią pozostaje przygotowanie programu do ewentualnej migracji. Parametry zbieżne z art. 78 (karencja nie krótsza niż dwadzieścia cztery miesiące, warranty nieodpłatne i niezbywalne, krąg uprawnionych z wyłączeniem wspólników przekraczających próg dwudziestu pięciu procent) sprawiają, że przejście na EU-ESO wymagałoby uchwały, a nie przebudowy programu.
Stan prac nad rozdziałem VIII prowadzi strona Przebieg prac.