Lead

Dyskusja o projekcie koncentruje się na tym, czego rozporządzenie nie reguluje. Art. 103 idzie w przeciwnym kierunku: wprost zakazuje państwom członkowskim stosowania wymogów, które dziś podnoszą koszt działalności transgranicznej, a bywają trudne do zakwestionowania w postępowaniu przed sądem krajowym.

TL;DR

• Zasada ogólna: spółka EU Inc. nie może być traktowana mniej korzystnie niż krajowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, chyba że odmienne traktowanie jest obiektywnie uzasadnione i proporcjonalne.
• Wobec spółek z siedzibą statutową w innym państwie członkowskim projekt zakazuje czterech konkretnych wymogów.
• Najistotniejszy praktycznie: zakaz wymagania lokalnego przedstawiciela albo fizycznej obecności jako warunku podjęcia działalności lub uzyskania zezwolenia.
• Przepis wzmacnia swobodę przedsiębiorczości środkami administracyjnymi tam, gdzie orzecznictwo Trybunału działa wolno i punktowo.

Konstrukcja przepisu

Art. 103 nosi tytuł „Wykaz wymogów zakazanych” i składa się z zasady ogólnej oraz z katalogu szczegółowego.

Zasada ogólna (ust. 1): o ile nie jest to obiektywnie uzasadnione i proporcjonalne, państwa członkowskie traktują spółki EU Inc. nie mniej korzystnie niż inne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością utworzone zgodnie z ich prawem krajowym, w jakimkolwiek aspekcie ich działalności.

Konstrukcja odpowiada standardowej formule testu proporcjonalności znanej z orzecznictwa dotyczącego swobód rynku wewnętrznego. Różnica polega na tym, że przepis przenosi ten test z poziomu sporu sądowego na poziom normy stosowanej przez organ administracji.

Katalog szczegółowy (ust. 2) dotyczy spółek EU Inc., których siedziba statutowa znajduje się w innym państwie członkowskim. Państwo nie przyjmuje ani nie utrzymuje:

• Usunięto: -kryteriów wykluczających ze wsparcia publicznego ze względu na lokalizację siedziby głównej w innym państwieani wymogu rozwiązania spółki albo utworzenia spółki zależnej dla uzyskania takiego wsparcia, bez uszczerbku dla zasad pomocy państwa
• Usunięto: -wymogu zezwolenia opartego na lokalizacji siedziby statutowejani innego takiego wymogu podjęcia albo prowadzenia działalności
• Usunięto: -wymogu lokalnego przedstawiciela albo fizycznej obecnościjako warunku dopełnienia procedury niezbędnej do podjęcia lub prowadzenia działalności albo uzyskania zezwolenia
• Usunięto: -środków blokujących korzystanie z rachunku płatniczego założonego w innym państwie członkowskimdo celów dopełnienia wymaganych procedur

Dlaczego to ma znaczenie

Trzy z czterech zakazów opisują bariery, które przedsiębiorca odczuwa nie jako zakaz działalności, lecz jako podatek od jej prowadzenia.

Lokalny przedstawiciel. Wymóg ustanowienia przedstawiciela albo utrzymywania biura w państwie, w którym spółka nie prowadzi rzeczywistej działalności, generuje stały koszt bez funkcji gospodarczej. W praktyce właśnie ten wymóg zamienia ekspansję na kolejny rynek w decyzję o założeniu tam spółki zależnej.

Wsparcie publiczne. Kryterium lokalizacji siedziby przy dostępie do programów wsparcia wyklucza spółkę zagraniczną albo wymusza utworzenie podmiotu lokalnego wyłącznie po to, by spełnić warunek formalny. Zakaz z art. 103 ust. 2 lit. a zamyka tę drogę, z zastrzeżeniem reguł pomocy państwa.

Rachunek płatniczy. Wymóg posiadania rachunku w banku krajowym przy dopełnianiu procedur administracyjnych pozostaje w wielu państwach praktyką, mimo obowiązywania jednolitego obszaru płatności w euro.

Granice przepisu

Zakres art. 103 warto czytać ściśle, ponieważ hasło „zakaz gorszego traktowania” bywa rozumiane szerzej, niż stanowi norma.

Przepis nie uchyla obowiązków podatkowych. Rejestracja dla celów podatku od towarów i usług w państwie, w którym spółka wykreuje obowiązek, pozostaje wymagana; art. 103 zakazuje wymogu przedstawiciela, a nie obowiązku rejestracji.

Przepis nie uchyla prawa pracy ani obowiązków wobec instytucji zabezpieczenia społecznego w państwie wykonywania pracy.

Przepis nie uchyla wymogów sektorowych. Działalność regulowana, w szczególności bankowa, ubezpieczeniowa i płatnicza, podlega własnym reżimom zezwoleń, a Polska zgłosiła w Radzie wątpliwość co do stosowania EU Inc. wobec instytucji finansowych objętych regulacjami sektorowymi.

Wreszcie sama zasada ogólna dopuszcza odmienne traktowanie, gdy jest obiektywnie uzasadnione i proporcjonalne. Ten warunek pozostawia państwom pole do obrony istniejących rozwiązań, a spór o jego granice rozstrzygną ostatecznie sądy krajowe, a przy pytaniu prejudycjalnym Trybunał Sprawiedliwości.

Relacja do art. 4

Art. 103 i art. 4 działają w przeciwnych kierunkach i ta sprzeczność jest w projekcie konstrukcyjna.

Art. 4 odsyła wszystko, czego rozporządzenie nie reguluje, do prawa krajowego wskazanej formy państwa siedziby statutowej, co prowadzi do zróżnicowania spółek EU Inc. między państwami. Art. 103 wprowadza w przeciwną stronę twardy standard równego traktowania w państwie przyjmującym.

Rezultat: spółka EU Inc. pozostaje ukształtowana prawem państwa rejestracji, ale w państwie prowadzenia działalności nie może być traktowana gorzej niż podmiot lokalny. Mechanizm odesłania z art. 4 opisuje osobna analiza.

Znaczenie praktyczne

Dla przedsiębiorcy planującego ekspansję art. 103 zmienia rachunek kosztów bardziej niż skrócenie rejestracji do 48 godzin. Rejestracja to koszt jednorazowy; wymóg lokalnego przedstawiciela to koszt powtarzalny, ponoszony w każdym państwie i przez cały okres działalności.

Praktyczna wartość przepisu zależy jednak od dwóch okoliczności, których dziś nie sposób ocenić. Pierwsza to brzmienie, w jakim art. 103 wyjdzie z trilogów: przepis ograniczający kompetencje regulacyjne państw zwykle spotyka się w Radzie z oporem. Druga to skuteczność egzekwowania: norma zakazująca wymogu działa wtedy, gdy organ administracji ją stosuje, a nie dopiero wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie po dwóch latach postępowania.

Stan prac nad projektem prowadzi strona Przebieg prac, a zestawienie dokumentów strona Materiały.